Otoimmün hastalıklar, bağışıklık sisteminin normalde vücudu korumak için tasarlanmış olan kendi hücrelerine karşı anormal bir şekilde tepki vermesi sonucu ortaya çıkan hastalıklardır. Bağışıklık sistemi hastalıklarının türleri çok çeşitli olup, romatoid artrit, lupus, tiroid hastalıkları, tip 1 diyabet, multipl skleroz, pernisiyöz anemi, çölyak hastalığı, Crohn hastalığı, ülseratif kolit, skleroderma gibi birçok hastalığı içerebilir. Bu hastalıklar genellikle kronik seyirli olup, belirtileri ve şiddeti kişiden kişiye değişebilir. Otoimmün hastalık belirtileri arasında genel olarak yorgunluk, ateş, eklem ağrıları, deri döküntüleri, şişmiş bezler, mide problemleri, saç dökülmesi ve kilo değişiklikleri yer alabilir.1
“Otoimmün Hastalıklar Nelerdir?”, “Otoimmün Hastalık Belirtileri Nelerdir?” soruları ve otoimmün hastalıklara dair merak ettiğiniz detayları bu yazıda bulabilirsiniz.
Otoimmün Hastalık Nedir?
Otoimmün hastalıklar, bağışıklık sisteminin normalde vücudu korumak için tasarlanmış olan kendi hücrelerine karşı anormal bir şekilde tepki vermesi sonucu ortaya çıkan hastalıklardır. Bu durumda bağışıklık sistemi, vücuttaki normal hücreleri yabancı ve zararlı olarak algılar ve bunlara karşı saldırabilir. Bu saldırılar sonucu çeşitli organlar ve dokular iltihaplanır veya hasar görebilir.
Bağışıklık sistemi hastalıkları genellikle kronik seyirli olup, belirtileri ve şiddeti kişiden kişiye değişebilir. Bağışıklık sistemi rahatsızlıklarının kesin nedeni bilinmemekle birlikte, genetik yatkınlık, çevresel faktörler ve bağışıklık sistemi ile ilgili problemler gibi etmenlerin rol oynadığı düşünülmektedir.1,2
Otoimmün Hastalıklar Nelerdir?
Otoimmün hastalıklar, bağışıklık sisteminin normalde vücudu koruması gereken yabancı organizmalara (bakteri, virüs, mantar gibi) karşı değil de kendi vücut hücrelerine veya dokularına yönelik saldırmasına neden olan bir grup hastalığı ifade edebilir. Bağışıklık sistemi rahatsızlıklarının tam nedeni bilinmemekle birlikte, genetik ve çevresel faktörlerin etkileşimi sonucu ortaya çıktığı düşünülmektedir.
“Otoimmün hastalıklar nelerdir?” sorusunun cevabı olarak bazı örnekler şunlardır:
![](/Content/images/Guclu-Bilgiler/Bagisiklik_Sistemi_Hastaliklari/Bagisiklik_Sistemi_Hastaliklari_3.webp)
Romatoid Artrit:
Romatoid artrit (RA), kronik bir otoimmün hastalıktır. Bağışıklık sistemi hastalıkları, bağışıklık sisteminin normalde zararsız olarak kabul edilmesi gereken kendi hücrelerine saldırdığı durumları ifade edebilir. Bağışıklık sistemi hastalarından olan romatoid artrit, genellikle eklemlerde iltihaplanmaya (artrit) neden olabilir. Bunun sonucunda eklem hasarı, şişlik, sertlik, ağrı ve hareket kısıtlılığı gibi belirtiler ortaya çıkabilir.3
Lupus (Sistemik Lupus Eritematozis):
Lupus, bağışıklık sistemi hastalıklarından biridir. Yani bağışıklık sistemi normalde zararlı organizmalara karşı savaşan savunma mekanizması, yanlışlıkla vücudun kendi hücrelerine saldırabilir. Lupus, vücudun çeşitli dokularını etkileyebilir, bu nedenle birçok farklı semptomlara yol açabilir. Lupus, cilt, eklemler, böbrekler, beyin gibi vücudun çeşitli organlarına zarar verebilen bağışıklık sistemi hastalıklarındandır.
Tip 1 Diyabet:
Tip 1 diyabet, bağışıklık sisteminin pankreasın beta hücrelerine saldırarak insülin üretimini durdurduğu otoimmün hastalıklar grubunda yer alır. İnsülin, vücudun glikozu (şeker) enerjiye dönüştürmesine destek olan bir hormondur. Beta hücrelerinin tahrip olması sonucu vücut insülin üretemez, bu da kan şekerinin yeterince düzenlenemediği, yüksek seviyelere çıktığı bir durum olan diyabete neden olabilir.
![](/Content/images/Guclu-Bilgiler/Bagisiklik_Sistemi_Hastaliklari/Bagisiklik_Sistemi_Hastaliklari_4.webp)
Multipl Skleroz:
Multipl skleroz (MS), santral sinir sisteminde (beyin ve omurilik) meydana gelen bir otoimmün hastalıktır. Bu hastalık, sinir hücrelerini çevreleyen miyelin adı verilen izolasyon tabakasına zarar verebilir. Miyelin hasarı, sinir iletiminde sorunlara, vücudun farklı bölgelerinde çeşitli semptomlara ve belirtilere yol açabilir. MS'nin nedeni tam olarak bilinmeyerek, çevresel ve otoimmün faktörlerin rol oynadığı düşünülebilir.
Tiroidit:
Otoimmün tiroid hastalıkları kapsamına giren tiroidit, tiroid bezinin iltihaplanması durumunu ifade eden bağışıklık sistemi rahatsızlıklarından biridir. Tiroid, boynun ön kısmında yer alan, metabolizmayı düzenleyen hormonları üreten bir bezdir. Tiroidit, tiroid bezinin iltihaplanmasına neden olan bir dizi durumu kapsayabilir. Bu durumlar, otoimmün saldırı, viral enfeksiyonlar veya diğer enfeksiyonlar sonucu oluşabilir. Tiroidit, tiroid bezinin normal işlevini etkileyebilir, bu da tiroid hormonlarının düzgün üretilemediği veya vücudun ihtiyacı olan tiroid hormonlarını kullanamadığı anlamına gelebilir. Tiroiditin belirtileri, tiroid hormonlarındaki düzensizliklere ve tiroid bezinin şişmesine bağlı olarak değişebilir.
Vitiligo:
Vitiligo, cildin belirli bölgelerinde melanin pigmentinin (cilt rengini veren pigment) kaybına yol açan bir otoimmün hastalıktır. Bu hastalık, bağışıklık sisteminin melanosit adı verilen hücrelere saldırması sonucu ortaya çıkabilir. Melanositler, cilt rengini sağlayan melanin pigmentini üretirler. Vitiligo hastalarında melanositlerin tahrip olması veya kaybolması, ciltte beyaz lekelerin ortaya çıkmasına sebep olabilir.
![](/Content/images/Guclu-Bilgiler/Bagisiklik_Sistemi_Hastaliklari/Bagisiklik_Sistemi_Hastaliklari_5.webp)
Pemfigus:
Pemfigus, cildin ve mukozanın (ağız, burun, gözler, genital bölge gibi vücut yüzeylerinin iç zarları) yüzeylerinde kabarcıklara neden olan ve nadir görülen bir otoimmün hastalıktır. Pemfigus, bağışıklık sisteminin kendi hücrelere karşı saldırması sonucu ortaya çıkabilir. Bu hastalıkta, vücut, cilt ve mukozanın üst tabakalarında bulunan hücreleri birbirine bağlayan yapıları hedef alabilir.
Crohn Hastalığı
Crohn hastalığı, inflamatuar bağırsak hastalıkları (İBH) olarak bilinen bir grup otoimmün hastalıktır. Bu hastalık, kalın ve ince bağırsaklarda görülebilen, özellikle de ince bağırsağın son kısmında ve kalın bağırsağın başlangıcında inflamasyona (iltihaplanmaya) neden olan kronik bir durumdur. Crohn hastalığı genellikle bağırsak duvarının tüm katmanlarını etkileyebilir.
Ülseratif Kolit:
Ülseratif kolit, kronik bir inflamatuar bağırsak hastalığıdır (İBH). Bağırsakların iç yüzeyinde kronik, yara oluşturan iltihaplanmaları içerir. Bağışıklık sistemi hastalıklarından biri olan ülseratif kolit genellikle kalın bağırsağı (kolonu) ve rektumu etkileyebilir, ancak bazen daha geniş bir alanı da kapsayabilir.
Reaktif Artrit:
Reaktif artrit, genellikle bakteriyel enfeksiyonlara bağlı olarak gelişen bir eklem iltihaplanmasıdır. Bu durum, vücudun bağışıklık sistemi, bakterilerle mücadele etmek için başlatılan bir enfeksiyonun ardından yanıt olarak kendi eklemlerine saldırdığında meydana gelebilir. Bağışıklık sistemi hastalıklarından biri olan reaktif artrit, genellikle ürogenital enfeksiyonlar (örneğin, klamidya veya gonore) veya bağırsak enfeksiyonları (örneğin, salmonella, shigella, yersinia gibi bakterilerle) meydana gelebilir.1,2
![](/Content/images/Guclu-Bilgiler/Bagisiklik_Sistemi_Hastaliklari/Bagisiklik_Sistemi_Hastaliklari_6.webp)
Otoimmün Hastalıklar Neden Olur?
Otoimmün hastalıkların kesin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, genetik, çevresel ve immünolojik faktörlerin bir araya gelmesi sonucu ortaya çıkmış olması düşünülebilir. Bağışıklık sistemi hastalıklarının oluşumuna katkıda bulunan bazı faktörler şu şekildedir:
Genetik Yatkınlık: Ailesinde bağışıklık sistemi hastalıkları bulunan kişilerde bu tür hastalıkların görülme riski artabilir. Belirli genetik faktörler, bağışıklık sistemi hastalıklarına neden olabilir.
Çevresel Tetikleyiciler: Bazı enfeksiyonlar (örneğin, virüsler veya bakteriler), hormonal değişiklikler, kimyasal maruziyet ve stres gibi çevresel faktörler, bağışıklık sistemi hastalıklarına yol açabilir.
Hormonal Faktörler: Hormonların (özellikle östrojen) etkisiyle bazı bağışıklık sistemi hastalıklarının kadınlarda daha yaygın olduğu gözlemlenmiştir.
Bağışıklık Sistemine Zarar Veren Virüsler: Epstein-Barr virüsü gibi bazı virüsler, bağışıklık sisteminde değişikliklere ve bağışıklık sistemi rahatsızlıklarının gelişmesine neden olabilir.
Bağırsak Mikrobiyotası: Bağırsaklardaki mikrobiyota (bağırsaklardaki bakteri ve mikroorganizmalar topluluğu), bağışıklık sistemi üzerinde büyük bir etkiye sahiptir.
Stres: Bağışıklık sistemi hastalıklarının psikolojik nedenleri arasında stres ve anksiyete yer alabilir. Stres ve bağışıklık sistemi arasında güçlü bir ilişki bulunabilir. Kronik stres, bağışıklık sisteminin dengesini bozabilir ve bağışıklık sistemi hastalıklarının başlangıcını tetikleyebilir.
Sigara Kullanımı: Sigara kullanımı, bağışıklık sistemi üzerinde zararlı etkilere yol açabilir ve bağışıklık sistemi hastalıklarının gelişme riskini artırabilir. Aynı zamanda sigara kullanımı “Bağışıklık Sistemi Neden Zayıflar?” sorusunun cevabı olabilir.
Beslenme Faktörleri: Bazı diyet faktörleri, özellikle besin intoleransları veya alerjiler, otoimmün reaksiyonları tetikleyerek bağışıklık sistemi hastalıklarına neden olabilir.
İmmünizasyon (Aşılama) ve İlaçlar: Belirli aşılar veya ilaçlar, bağışıklık sistemi tepkilerini değiştirerek bağışıklık sistemi hastalıklarına katkıda bulunabilir.
Genetik Mutasyonlar: Belirli genlerdeki mutasyonlar, bağışıklık sistemi hücrelerinin düzensiz çalışmasına neden olabilir ve bağışıklık sistemi hastalıklarını yaratabilir.
Bu faktörler, bağışıklık sistemi hastalıklarının gelişimine katkıda bulunabilir; ancak belirli bir hastalığın nedeni daha kapsamlı olabilir ve birden fazla faktörün etkileşimi sonucu ortaya çıkabilir. Bağışıklık sistemi hastalıklarının kesin nedenleri hala tam olarak anlaşılamamıştır ve araştırmalar bu alanda devam etmektedir.1
![](/Content/images/Guclu-Bilgiler/Bagisiklik_Sistemi_Hastaliklari/Bagisiklik_Sistemi_Hastaliklari_7.webp)
Otoimmün Hastalık Belirtileri Nelerdir?
Otoimmün hastalıklar bir dizi farklı belirti ve semptomlarla kendini gösterebilir. Otoimmün hastalığı belirtileri hastalığın türüne ve vücudun hangi organlarını etkilediğine bağlı olarak değişiklik gösterebilir. Bağışıklık sistemi hastalıklarının en yaygın görülen belirtileri aşağıda sıralanmıştır.
Yorgunluk: Kronik yorgunluk hissi, birçok otoimmün hastalığın ortak bir belirtisi olabilir.
Eklem Ağrısı ve Şişlik: Eklem ağrısı, şişlik ve tutukluk, birçok otoimmün hastalığın belirtilerinden olabilir. Bu belirtiler genellikle romatoid artrit, lupus ve ankilozan spondilit gibi hastalıklarda görülebilir.
Kas Zayıflığı: Bağışıklık sistemi rahatsızlıkları kasları etkileyebilir, bu da kas zayıflığına ve güç kaybına neden olabilir.
Ağız Kuruluğu ve Göz Kuruluğu: Sjögren sendromu gibi hastalıklar, ağız ve göz mukozasında kuruluk ve tahrişe neden olabilir.
Cilt Sorunları: Bağışıklık sistemi hastalıkları ciltte değişikliklere neden olabilir. Örneğin, lupus, vitiligo ve skleroderma gibi hastalıklarda cilt lekeleri, döküntüler ve ülserler görülebilir.
Karın Ağrısı ve Sindirim Problemleri: Bağışıklık sistemi hastalıkları bazen sindirim sistemi organlarını etkileyebilir ve bu da karın ağrısı, ishal, kabızlık ve mide problemlerine yol açabilir.
Nefes Darlığı ve Öksürük: Akciğerleri etkileyen bağışıklık sistemi hastalıkları, nefes darlığı, öksürük ve hırıltıya yol açabilir.
Görme Sorunları: Gözleri etkileyen bağışıklık sistemi hastalıkları, göz ağrısı, kızarıklık, çift görme veya bulanık görme gibi belirtilerle kendini gösterebilir.
Duygusal ve Zihinsel Sorunlar: Bağışıklık sistemi hastalıkları, depresyon, anksiyete, hafıza kaybı ve odaklanma problemleri gibi psikolojik ve zihinsel belirtilerle ilişkilendirilebilir.
Ateş: Bağışıklık sistemi hastalıkları genelde ateşe neden olabilir.
Bu belirtiler herhangi bir otoimmün hastalığın belirtisi olabilir, bu yüzden bu tür belirtilerden şüpheleniliyorsa, bir doktora başvurmak önemlidir. Erken teşhis ve uygun tedavi, hastalığın ilerlemesini kontrol altında tutabilir ve semptomları yönetebilir.4
![](/Content/images/Guclu-Bilgiler/Bagisiklik_Sistemi_Hastaliklari/Bagisiklik_Sistemi_Hastaliklari_8.webp)
Bağışıklık Sistemi Hastalıklarının Tanısı Nasıl Yapılır?
Bağışıklık sistemi hastalıklarının tanısı, hastanın fiziksel muayenesini içerebilir. Bunların yanında kan, otoantikor, biyopsi, görüntüleme gibi çeşitli tıbbi testlerin kullanılmasını da içerebilir. Kan testleri, hastanın bağışıklık sistemiyle ilgili belirli protein seviyelerini ve antikorları değerlendirerek potansiyel anormallikleri gösterebilir. Otoantikor testleri, vücudun kendi hücrelerine karşı ürettiği antikorları tespit edebilir. Biyopsi, etkilenen dokulardan küçük bir örnek alarak patolojik inceleme için kullanılabilir. Görüntüleme testleri (örneğin, MRG veya ultrason), organlarda olası iltihaplanmayı veya hasarı göstermek için kullanılabilir. Bu testlerin sonuçları ve uzman doktor değerlendirmesi, doğru teşhis ve uygun tedavi planının belirlenmesinde rol oynayabilir.1
Bağışıklık Sistemi Hastalıklarının Tedavisi Nasıl Yapılır?
Otoimmün hastalıklar tedavisi olan hastalık gruplarından olabilir fakat uygulanan tedavi tamamen iyileşme sağlayamayabilir. Bağışıklık sistemi hastalıklarının tedavisi genellikle semptomların kontrol altına alınması, inflamasyonun azaltılması, hastalığın ilerlemesinin durdurulması ve yaşam kalitesinin artırılması üzerine odaklanabilir. Yaygın olarak kullanılan tedavi yöntemleri aşağıdaki gibidir:
İlaçlar: Steroidler, immünsüpresif ilaçlar, antienflamatuar ilaçlar ve antimalaryal ilaçlar gibi ilaçlar, bağışıklık sisteminin aşırı tepkilerini düzenleyerek semptomları kontrol altına alabilir.
Fizik Tedavi ve Egzersiz: Fizyoterapi ve egzersiz programları, eklem hareketliliğini artırabilir, kas gücünü artırabilir ve genel sağlık durumunu iyileştirebilir.
Diyet ve Beslenme: Otoimmün hastalıklar ve beslenme doğrudan ilişkili olabilir. Belirli yiyeceklerin tüketimini sınırlamak veya özel diyetler uygulamak, semptomların yönetimine yardımcı olabilir. Örneğin, bazı bağışıklık sistemi hastalıkları antienflamatuar bir diyet önerilebilir.4
Çok merak edilen otoimmün hastalıklar ve süt ürünleri tüketimi arasındaki ilişki ise karmaşıktır ve bireyden bireye değişebilir. Bazı araştırmalar, bazı bağışıklık sistemi hastalıkları olan insanların süt ürünleri veya gluten gibi potansiyel tetikleyici gıdalardan kaçınmanın semptomları azaltabileceğini öne sürmüştür. Bununla birlikte bu durum, bağışıklık sistemi hastalıkları tüm türleri için geçerli değildir ve herkes için geçerli olmayabilir.5
Otoimmün hastalıklar ve D vitamini arasındaki ilişki de çok yönlü olabilir. Son yıllarda yapılan araştırmalar, D vitamini seviyelerinin bağışıklık sistemi hastalıklarının riski ve şiddeti üzerinde etkili olabileceğini gösterebilir.6 Ayrıca bağışıklık sistemini güçlendiren vitaminlerin bol miktarda tüketilmesi önerilebilir.
Stres Yönetimi: Stres, otoimmün hastalıkların psikolojik nedenlerinden olabilir. Stres yönetimi teknikleri, hastalığın semptomlarını hafifletebilir. Yoga, meditasyon, derin nefes egzersizleri ve terapi gibi yöntemler kullanılabilir.
Cerrahi Müdahale: Hastalığın neden olduğu ciddi komplikasyonları tedavi etmek için cerrahi müdahale gerekebilir. Örneğin, romatoid artrit hastalarında eklem düzeltme cerrahisi veya bağırsak hastalıklarında barsak rezeksiyonu yapılabilir.
Uygun Takip ve Kontroller: Uzun süreli tedavilerde düzenli doktor kontrolleri ve laboratuvar testleri, hastalığın seyrini değerlendirmek ve tedavi planını ayarlamak için önemlidir.
Bu maddelere ek olarak, otoimmün hastalıklar bitkisel tedavi gibi doğal tedavilerin uygulanması açısından riski olabilir. Bağışıklık sistemi hastalıkları genellikle düzenli ve uzun süreli tıbbi tedavi gerektirebilir.1,2
Otoimmün Hastalıklar Kendiliğinden Geçer mi?
Otoimmün hastalıklar, vücudun kendi hücrelerine karşı yanlışlıkla saldırdığı durumlar olarak tanımlanır ve genellikle kronik bir seyir gösterebilirler. Bu tür hastalıkların çoğu maalesef kendiliğinden geçmez. Otoimmün hastalıkların tedavisi genellikle semptomları hafifletmeye yöneliktir ve hastalığın seyrini kontrol altında tutmayı amaçlayabilir. Tedavi genellikle ilaçlarla, immünosupresif tedavilerle veya diğer tedavi yöntemleriyle yapılabilir. Bu hastalıkların erken teşhis ve uygun tedavi ile yönetilmesi, semptomların kontrol altına alınmasında ve hastalığın ilerlemesinin yavaşlatılmasında önemli bir rol oynayabilir. Hastalığın etkileri minimize edilebilir ve yaşam kalitesi arttırılabilir.2
Uyarı: Bu metin kişileri konu özelinde objektif bir şekilde bilgilendirme amaçlı yazılmıştır.